Het concern heeft steeds minder tijd voor u

15-12-2015 11:55

Door Hans van Willigenburg

5 zorgwekkende ontwikkelingen bij de gemeente ofwel ‘het concern’ Rotterdam, benoemd door de lokale Ombudsman Anne Mieke Zwaneveld.

Sinds 2011 is Anne Mieke Zwaneveld de officiële Ombudsman van de Gemeente Rotterdam. Bij haar komen jaarlijks meer dan duizend klachten binnen over de gemeente, maar, zegt ze, haar kritiek richting ambtenarij zal altijd opbouwend zijn, ‘want  ik ben ook onderdeel van het overheidssysteem, laat dat duidelijk zijn’. Niettemin heeft zij uniek zicht op wat er misgaat bij de lokale overheid. En over de piketpaaltjes van haar eigen moraal zegt ze: ‘Het zorgen voor zwakke mensen is een teken van beschaving. Zo sta ik in het leven. Zo sta ik in mijn werk.’ Onlangs werd Zwaneveld opnieuw benoemd voor de periode 2016-2021. Hieronder benoemt ze vijf zorgwekkende ontwikkelingen die ze bij de gemeente Rotterdam anno nu meent te bespeuren. 

ONTWIKKELING 1

MINDER PERSONEEL, MINDER CONTACT, MEER STANDAARDISERING

‘Bij de gemeente heerst een voortdurende druk om te bezuinigen. En omdat personeelskosten een grote hap zijn uit de totale kosten, worden taken, waar men denkt dat het kan, met minder mensen gedaan. Die ontwikkeling gaat, helaas, niet zonder verlies aan kwaliteit en het leveren van maatwerk. Let wel, ik heb de oplossing daarvoor niet. Want het rijk stelt de budgetten vast en de gemeenten moeten daar vervolgens mee ‘dealen’. Het enige wat ik zou willen meegeven is: hoe effectief zijn bezuinigingen nou eigenlijk als straks meer mensen buiten de boot vallen en kostbare maatregelen nodig zijn om hen weer op weg te helpen?’

ONTWIKKELING 2

OVERHEID WORDT BOWLINGBAAN: ‘DIE KANT OP, EN ANDERS BELAND JE IN DE GOOT’

‘Ik stel vast dat er steeds minder tijd is voor het langere gesprek tussen overheid en de individuele burger. De overheid gaat steeds sneller over tot labelen: “o, jij bent zo’n geval, dan stoppen we je in dát traject”. Dat gebrek aan écht contact leidt dikwijls onnodig tot wederzijds wantrouwen en frustratie, terwijl iets betere communicatie de kou uit de lucht zou kunnen halen. Van alle gemeenten in Nederland is Rotterdam wel het meest gretig bij het vertonen van dit gedrag, zeker als het over werk en inkomen gaat. Het is tekenend dat de concerndirectie van Rotterdam als reactie op de HUMAN-documentaire “De Tegenprestatie” niet veel verder kwam dan tevreden vast te stellen  dat de ambtenaren in kwestie “goed en consistent met de protocollen werkten”, terwijl uit de docu ook bleek dat die protocollen de mensen niet bepaald verder hielpen. Zo’n reactie is tekenend voor de huidige focus binnen de gemeente.’

ONTWIKKELING 3

PROBLEMEN GAAN ‘ONDERGRONDS’ EN WORDEN NÓG MINDER ZICHTBAAR  

‘Als je zichtbaar onrecht wordt aan gedaan en je bent er van overtuigd dat je dat kunt aantonen, dan is het niet zo moeilijk om je mond open te trekken. Maar wat als je een bepaald formulier niet snapt? Of niet weet hoe je iets moet aanvragen? Dan komen dikwijls schaamtegevoelens naar boven. En is het een stuk lastiger om naar buiten treden. Wie wil er nou graag toegeven dat hij of zij iets niet kan? Ik zie dagelijks hoe, bijvoorbeeld, laag geletterden het niet meer kunnen bijbenen en in de stress raken. In een voortdurende staat van schaamte verkeren. Dat is niet goed. Ik beschouw het als mijn taak om ook die verborgen problemen steeds weer op de agenda te houden.’

ONTWIKKELING 4

BIJNA ALLES WORDT GELDGESTUURD

‘Wat ik zie is dat steeds meer beleidsbeslissingen binnen de gemeente geld gestuurd zijn geworden. Dat past bij de ‘concern’-gedachte. Maar niet bij de diversiteit van het ambtenarenkorps en de burgers van Rotterdam. Dat ambtenaren, ondanks hun rijke kennis en ervaring, maar al te vaak door dezelfde hoepel moeten springen, zie ik als een verarming. En als een werkwijze, die financieel uiteindelijk niet altijd gunstig uitpakt. Het enige wat ik kan doen, en heb gedaan, is, bijvoorbeeld, voorstellen  dat er enquêtes komen waarin werkzoekenden gevraagd wordt hun mening te geven over hoe ze de dienstverlening van de gemeente hebben ervaren. Dat ik vind dat een wethouder de resultaten van zo’n enquête vervolgens serieus moet nemen en zijn beleid daarop zo nodig aanpast, ja, dat durf ik wel te zeggen. Maar ik ben geen revolutionair. Ik probeer het systeem van binnenuit beter te maken.’

ONTWIKKELING 5

DE TOP ZET MEER EN MEER DE TOON

‘Net als in een echt concern, waar de CEO en zijn naaste collega’s een leidersrol hebben, zie je in de gemeente dat het college van burgemeester en wethouders en de ambtelijke top steeds meer de toon zetten. Ik durf niet te zeggen of dat per definitie goed of slecht is, maar wel dat ruimte voor kritiek of ruimte voor andere manieren van werken onder druk staat. En dat het één mogelijk met het ander te maken heeft. Tezamen met de neiging naar meer protocolachtige werkmethoden, ontstaat het beeld van een gemeente die, inderdaad, steeds meer bedrijfsmatig en dirigistisch te werk gaat, in Excel-sheets denkt. Aan mij de taak om de schaduwkanten van die aanpak te signaleren en terug te blijven kaatsen, in de hoop dat er wat mee gedaan wordt.’  

Afbeelding / www.twitter.com

Noot: oorspronkelijk hadden we gemeentesecretaris Philippe Raets een interview willen afnemen over deze materie, maar hij weigerde ieder contact met Stadslog Rotterdam

 

Rubriek Het feest van de praktijk

Hans van Willigenburg

Hans van Willigenburg is een veelvraat. In 1989 debuteerde hij, na een studie literatuurwetenschap, als columnist bij De Volkskrant tussen 'kanonnen' als Remco Campert en Jan Blokk...

Bekijk profiel