Leesfeest: Rotterdam-Rusland

31-3-2013 20:53

Door Hans van Willigenburg

De beste 'slow read' van 2013 komt, via Rotterdam, uit Rusland

 

De Rotterdamse vertaler Arie van der Ent schenkt ons een jaar uit het leven van de Russische schrijver Dmitri Danilov, van dag tot dag. In diens roman ‘Gorizontaljnoje polozjenie’, ofwel ‘De horizontale stand’ (Uitgeverij Douane), neemt Danilov de lezer met onnavolgbare taaiheid en humor, soms uur na uur, mee in een jaar uit zijn, op het oog, weinig opzienbarende leven. Deze bijna boekhoudkundige taak groeit pagina na pagina uit tot een magistrale leeservaring. Hoezo is de literatuur dood? Verlaat de hype van de Boeken-Top-10 en ge zult versteld staan van deze unieke, knotsgekke en droogkomische Rus!

 

Goede schrijvers, matige schrijvers

Gedwongen door de enorme boekproductie en de beperkte vrije tijd van consumenten, moeten literaire uitgevers steeds vaker hun toevlucht nemen tot niet-literaire criteria bij de beslissing een manuscript wel of niet uit te geven. Gevolg? Matige schrijvers met een grote mediapotentie worden wél ‘vereerd’ met een boekuitgave; goede schrijvers met een geringe mediapotentie vallen af. Gelukkig glipt er soms – hoera! - een boek tussendoor van een wonderbaarlijk goede schrijver zonder enige mediapotentie, en zo’n boek is ‘De horizontale stand’ van Dmitri Danilov.

 

Triviale ochtendwandelingen

Hoewel deze roman in de tegenwoordige tijd speelt en handelt over een broodschrijver die onder meer eenvormige promotieteksten produceert voor ‘het bedrijf dat toezoet op het gas’ (herkenbaar als Gazprom, maar nergens expliciet benoemd), verzetten vorm en inhoud zich ten diepste tegen de moderne voorkeur voor snel, spannend en plotgericht proza. Danilov draait het om. Hij neemt ons mee naar de meest triviale ochtendwandelingen, bustochten en  kroeggesprekken, maar dan wél op zo’n manier dat je óf als een blok valt voor zijn detaillering óf geërgerd na één of twee pagina’s zijn roman uit het raam gooit (gewoon dichtslaan mag ook).

 

Om een indruk te krijgen van zijn stijl hier een kleine passage:

 

12 februari

 

Het heel laat ontwaken, maar wel monter.                                                                           Min vijftig.

Geen zin om de deur uit te gaan, niet nodig ook.

Het drinken van thee, het nuttigen van voedsel.

Het uitwerken van de interviews.

In de pauzes tussen de interviews het spelen van voetbalmanager op de site 11x11.ru. Het team speelt onverwacht goed, overleeft achter elkaar twee groepsfasen met sterke tegenstanders, verliest na hevige strijd in de kwartfinale. Weer het uitwerken van interviews, weer tot praktisch de ochtend toe, weer de horizontale stand, weer de slaap.  

 

Documentaire roman

Wat meteen opvalt is het consequent vermijden van het woord ‘ik’, dat in de hele roman niet voorkomt. Dit lijkt een kleinigheid, maar zorgt uiteindelijk voor een hypnotiserende cadans – alsof je de agenda uitleest van een willekeurig persoon in een moderne samenleving, die zichzelf via Google Earth, dus vanuit een neutraal standpunt, met al zijn hebbelijk- en onhebbelijkheden portretteert. Het maakt ook dat deze roman uiteindelijk een sterk documentair karakter heeft, een soort literature verité belichaamt, waarin de mens beseft als een onaanzienlijk stipje over de aarde rond te banjeren.

 

Nóg een passage (omdat we het niet láten kunnen):

 

8 april

 

Het laat en moeizaam ontwaken.

Het besef dat de interviews gisteren uitgewerkt hadden moeten zijn, het schuldgevoel, geboren uit het besef dat er gisteren heel andere activiteiten hebben plaatsgevonden dan het uitwerken van interviews.

De telefoontjes vanuit de redactie, wanneer, wanneer, het komt eraan, het komt eraan.

Het zich zetten aan de uitwerking van het tweede interview, de uitwerking van het tweede interview, het opsturen van het voltooide interview naar de redactie, diep in de nacht, de horizontale stand, de slaap.

 

Diep respect

Behalve dat ‘De horizontale stand’ om bovenstaande redenen écht bijzonder is en dus gerust ‘een uniek taalexperiment en dito leeservaring’ genoemd kan worden, is er nóg een reden dit boekwerk uit te lichten voor Stadslog: de begeisterde slavist, Arie van der Ent. Dat hij het aandurft Danilov te vertalen én uit te geven, verdient diep respect. Op zijn uitnodiging was de auteur enkele maanden terug zelfs te gast in literair café Tsjechov, alwaar een kleine verzameling intimi de Nederlandse vertaling ten doop hield.

 

Mediageniek

Ongewild zijn eigen gebrek aan mediageniek optreden nog eens benadrukkend, bleek bij die gelegenheid dat Danilov geen andere taal dan Russisch spreekt, waardoor het interview met hem een nogal warrige gebeurtenis werd. Misschien wel perfect dagboekmateriaal voor in zijn volgende roman!  

 

Nieuwsgierig geworden? 'De horizontale stand' is hier te bestellen. 

 

foto omslag / steenkamerdesign.nl

foto auteur / Sasha Krasnov

 

Rubriek Ogen/Oren

Hans van Willigenburg

Hans van Willigenburg is een veelvraat. In 1989 debuteerde hij, na een studie literatuurwetenschap, als columnist bij De Volkskrant tussen 'kanonnen' als Remco Campert en Jan Blokk...

Bekijk profiel