Help bestuurders los te laten

10-12-2013 11:54

Door Rini Biemans

De stam der politici is geneigd geen concurrentie van 'informele leiders' te dulden, maar de stad heeft ze wél nodig

 

Wanneer gaat de gemeente Rotterdam doorzetten bij het afstoten van takenpakketten en het daadwerkelijk overhevelen van vertrouwen naar de Rotterdammers zèlf? Dokter Biemans legt uit hoe de primitieve overlevingsmechanismen werken, hoe ze op duurzame wijze 'buiten werking' gesteld kunnen worden en hoe de stad daar van zou profiteren. Lees hier het recept!

 

Lage driften en de overheid

Mensen zijn wonderlijke wezens. Ons gedrag wordt grotendeels ingegeven door de zogenaamde ‘lagere’ driften, zoals daar zijn: ijdelheid, hebzucht en geilheid. We vertonen wel rationeel gedrag, maar dit is ingegeven en gestuurd door deze driften en de daaruit voorkomende emoties. Ons gedrag is dus in essentie niet rationeel, maar instinctmatig. Omdat wij een sociale soort zijn worden deze ‘lagere’ individuele driften in onze sociale interactie getemd en ingezet voor het behoud van de soort (hoe dat allemaal precies werkt, zijn we nog niet helemaal uit). Groepen gedragen zich deels als individuen en gaan met andere groepen concurreren of samenwerken. Wij organiseren ons als mensen groepsgewijs, oftewel tribaal. Om niet in stammenoorlogen verzeild te raken, hebben we een overkoepelende ‘overheid’ nodig, die duidelijke regels stelt en handhaaft. Dit, zodat mensen niet teveel last van elkaar krijgen en het algemeen belang niet door het private (individu of groep) wordt weggedrukt. Hetgeen eigenlijk betekent dat we ons natuurlijke gedrag (vriendjespolitiek en competitie) tot heil van ons allen maar ten dele kunnen botvieren in de moderne samenleving. Dit geldt overigens niet voor iedereen: daar waar slecht gecontroleerde machtsposities zijn, nemen onze ‘lagere’ driften de overhand. Verontrustende verhalen over HBO's, woningcorporaties en banken hebben we de afgelopen jaren veelvuldig in de media kunnen vernemen.

 

Meer ruimte voor informele leiders

Oké… Het is nu crisis. Er moet bezuinigd worden, de overheid kan niet alles zelf meer optuigen, wil (met gezonde tegenzin) alleen nog - zoals dat heet - faciliteren. Inderdaad, de steekwoorden zijn bekend: ‘participatiesamenleving’, ‘loslaten’, ‘zelforganisatie’, ‘ruilen’, ‘verbinden’ en ‘delen’. Hosanna! Fantastisch!  Dat de overheid zich terugtrekt lijkt me verstandig, maar dat de overheid daar niets voor in de plaats zet, is verontrustend. Zeker als er geen (nieuwe) ruimte wordt gecreëerd waarin de broodnodige verschuiving plaatsvindt van formele leiders naar informele leiders. Zonder die nieuwe ruimte blijven de formele machtsposities alleen formeel (dus zonder werkelijk doorvoeld gezamenlijk belang) gecontroleerd worden. En blijft de deur voor fraude, zelfverrijking, bureaucratie en contraproductief gedrag in het algemeen open staan. En, erger, die naar maatschappelijke vernieuwing blijft potdicht! Omdat macht verslavender is dan heroïne, zal niemand spontaan van patroon veranderen. Tenzij de overheid dat afdwingt.

 

Dus?

 

Niet beter controleren, maar beter organiseren.

 

Help de politici

Dit betekent, volgens mij: meer vertrouwen in de mens als sociale soort en minder vertrouwen in onze medemens als rationeel zelfstandig handelend wezen. Een heleboel dingen hoeven helemaal niet van boven te worden ‘bedacht’ en ‘gecontroleerd’. Zeker met gezaghebbende, informele leiders kunnen mensen een hoop zelf regelen. Laten wij als burgers de overheid helpen die stap naar informele macht te zetten, want politici en bestuurders, inclusief hun traditionele gesprekspartners, zijn ook maar mensen en vertonen dus ook dat tribale gedrag (praten vooral met elkaar).

 

Zonder hulp van ons, de burgers, zal het hen niet lukken te veranderen en blijven ze in hun eigen kringetjes zoeken naar iets wat er niet is, ‘de oplossing’. De weg naar een wat meer op de menselijke maat toegesneden samenleving met navenante sturings- en controlemechanismen, zal vanuit een samenspel moeten ontstaan, zoveel is zeker. Hopelijk hebben we er dit keer geen ‘Franse revolutie’ voor nodig.

 

Prettige Kerstdagen en laten we er wat van maken in 2014, hier in Rotterdam!

 

Afbeelding / www.rotterdamfilms.nl

Rubriek Dokter Biemans

Rini Biemans

Rini Biemans (1960) werkte als arts, werd vervolgens kunstenaar, eerst schilder en later zo’n beetje alles wat hij nog niet kon en wilde leren. Omdat hij zich meer en meer gi...

Bekijk profiel