Werkstad weggemoffeld?

14-1-2013 16:15

Door Marina Meeuwisse

Essay over stadsimago, De Hef & de oprukkende hightech wereld

 

Waar in de stad vinden we het imago van Rotterdam werkstad, de Rotterdamse mentaliteit van opgestroopte mouwen en daadkracht nog terug?

 

Stad in ontwikkeling

Rotterdam ontwikkelt zich van koopmansstad (… 1850) - met handel als belangrijkste bron van inkomsten - naar een transitopolis (1880 – 1918) - waar vervoer de belangrijkste bron van inkomsten is - tot werkstad (1945 – 1975). Het imago van werkstad blijft een rol spelen, nergens in Nederland is de identiteit van een stad zo sterk bepaald door de daadkracht van haar inwoners. En, omdat de stad uitgroeit tot de grootste haven van de wereld (1962) is er de constante aandacht voor verkeer, verkeersstromen en de haven. Rotterdam is, daarom, de enige stad in Nederland die uit kan groeien tot een metropool, de stad heeft alle karakteristieken van het moderne leven. De haven, de scenes met kranen, dokken, spoorwegen en schepen bieden een fascinerend uitzicht op de technologie in beweging.

 

De Hef ….?

Dat fascinerende uitzicht op technologie en beweging ziet elke treinreiziger die de stad over het Luchtspoor binnenkomt. Het Luchtspoor is aangelegd rond 1878, loopt dwars door de stad en zal een ruime eeuw beeldbepalend zijn voor Rotterdam. Met als kers op de taart: de Hef. Joris Ivens (1898 – 1989) helpt een handje mee, door de film “De Brug” (1928) een avant-garde film over de Hef te maken. De film krijgt wereldfaam en laat de machinerie en functionaliteit van de brug zien, het onderstreept het imago van de metropool als werkstad. Een filmische ervaring die elke reiziger, die per trein de stad binnenkomt, kan ervaren. Totdat in 1993 de Willemsspoortunnel geopend wordt en het Luchtspoor wordt gesloopt. Vanaf dat moment komt de reiziger in het donker Rotterdam binnen, de blik op de Maas, het ritme van de stalen constructie en het geluid van de stad zijn voorgoed verdwenen.

 

Sterker nog, er zijn mensen – Rotterdammers ook - die helemaal niets meer weten van de Hef.  Ter illustratie citeer ik een aantal reacties van stedelingen die aan de hand van een foto van de brug op hebben geschreven waar de Hef hen aan doet denken : “Het is een deel van Rotterdam. Ik ken alleen de Willemsbrug. De rest verrast me, ik ken dat niet. Er zitten vast herinneringen aan vast voor sommige mensen. Ik verbaas me over het huisje bovenin de stelling. Zou het een echt huis zijn waar iemand in woont? Grappig. Je kunt vast veel van de stad zien als je daarin woont.” Dat schrijft een vrouw van 24 jaar, een andere vrouw van dezelfde leeftijd schrijft: “Brug. Als eerste vraag ik me af wat het precies is, wat ik zie. Hoe werkt het? Ik vind het lelijk maar het is functioneel, een brug voor treinen waar ook boten onderdoor kunnen. Maar is het niet onnodig hoog?” Een vrouw van 18 jaar schrijft: “Ik ken het niet, het lijkt me een brug. Niet een gewone brug, maar een voor het onderhoud van schepen. Het materiaal van de groene brug is erg eentonig en ziet er daarom goedkoop en simpel uit.” Betekent dit dat het beeld van de metropolitaanse werkstad voorgoed verdwenen is?

 

De Erasmusbrug ….?

Welnee, we hebben toch de Erasmusbrug? De brug die sinds 1996 het handelsmerk van Rotterdam is. De brug die op elke stadskaart staat en niet ontbreekt in toeristen gidsen. De brug die de achtergrond is in de film “Who am I” ,de gevechtsfilm waarin Jackie Chan een hoofdrol heeft. De brug die visueel vertelt “dit is Rotterdam”.  Hoewel? Wat vertelt de Erasmusbrug over de Rotterdamse mentaliteit? De Rotterdamse mentaliteit? Daar vertelt Ruud Sies over, die tijdens de bouw van “de Rotterdam” het werk in beelden heeft vastgelegd, op een manier die laat zien hoe  ” … de schijnparadox tussen de hightech wereld van de computer, waar architectonische ontwerpen hun vorm krijgen, en het zware handwerk met ijzer en beton dat in wezen al decennia onveranderd is gebleven “. Op de foto’s zien we hardwerkende mannen in overalls die het handwerk doen met staal en beton, ambachtelijk werk waarmee elk bouwwerk tot stand komt. Een beeld dat met enige fantasie terug te vinden is in de constructie van de Hef, waar de stalen binten en de klinknagels niet weggemoffeld zijn door een hightech wereld. Of is het imago van Rotterdam tanende, en hebben we het beeld van de metropolitaanse werkstad achter ons gelaten?

 

 

 

Geraadpleegde bronnen:

Laar, P., van de, (2000) Stad van Formaat. Geschiedenis van Rotterdam in de negentiende en twintigste eeuw. Waanders Uitgevers, Zwolle.

Paalman, F., (2011) Cinematic Rotterdam. The Times and Tides of a Modern City. NaI uitgevers, Rotterdam.

Ulzen, P., van (2007) Dromen van een metropool: de creatieve klasse van Rotterdam 1970 - 2000. Uitgeverij 010, Rotterdam.

http://www.nederlandsfotomuseum.nl/content/view/840/841/lang,nl/

Rubriek De intrinsieke stad

Marina Meeuwisse

Marina Meeuwisse combineert wetenschap en kunst. Vanuit wetenschappelijk oogpunt houdt zij zich bezig met perceptie, emotie, geheugen en fundamenteel onderzoek. Haar onderzoek focu...

Bekijk profiel