De ontvangsthal van Rotterdam

6-8-2012 12:30

Door Marina Meeuwisse

foto: The world looks the same, everywhere I go

 

'Een foto is een feit.' L. Wittgenstein

 

Goed, we gebruiken dus foto’s die gemaakt zijn tijdens een visueel veldonderzoek, noem het een wijkwandeling, waarmee we proberen te achterhalen op welke manier mensen de stad waarnemen. Of, liever gezegd: welke herinneringen en associaties mensen hebben over de stad, als we hen die beelden kort laten zien? Hoe ziet de intrinsieke stad eruit als we dat gaan onderzoeken? Ik beschrijf dat aan de hand van de letterlijke teksten die de mensen die aan dit onderzoek hebben meegedaan hebben opgeschreven. De onderzoeken zijn uitgevoerd in Rotterdam, het merendeel van de mensen die hebben meegedaan studeren aan de Hogeschool Rotterdam. Voor het gemak noem ik ze “Rotterdammers”, omdat ze in deze stad studeren.

 

Laat  Rotterdamse studenten foto’s van Amsterdam zien en  wat schrijven ze op als ze vier seconden lang, en dat is kort, een foto van een zijstraat van het Rokin hebben gezien? Herkennen zij die stad? Sommigen wel, vijf van de 75 mensen die hebben meegedaan om precies te zijn. Zij noteerden: “Amsterdam (2). Steegje in Amsterdam waar ik vroeger ook wel eens kwam of doorliep omdat een bekende daar heeft gewerkt. Hier ging ik vroeger vaak winkelen met mijn moeder. Amsterdamse grachtengordel.” Anderen zoeken het dichter bij huis, zij noteerden: ”In Rotterdam. Dordrecht, binnenstad. Vlaardingen, zijstraatje bij de haven. Bijvoorbeeld in Delft. Den Haag. Leiden. In Gorinchem. Gemoedelijk Brabants dorp. Binnenstad van Breda, zijpaadje in het  stadscentrum. Breda, binnenstad, leuke terrasjes in de buurt. Ligt in Limburg. Maastricht, Grimbergen. Mijn vakantie in Limburg.”  Tja, Amsterdam, die mooie stad krabt zich vast achter het oor: je kunt net zo goed naar een andere stad in Nederland gaan voor hetzelfde straatbeeld. Toch was er een twijfelaar die dacht dat het om “Haarlem, Delft of Amsterdam.” ging.

 

Dan waren er mensen die het verder van huis zochten, zij schreven op dat ze de plek herkennen als: City trip in Venetië. Doet me denken aan leuke straatjes die je vind in Gent of Brussel.. Met eet- drinkgelegenheden tijdens stedentrip. Barcelona. Bezoek aan Parijs. Centrum stad of buitenwijk doet mij denken aan een gezellige buurt in Gent. Doet me denken aan Gent. Doet me denken aan de kleine winkelstraatjes in Marbella, vakantie. Doet me denken aan straat in Frankrijk. Doet mij denken aan stad met een oud centrum: Antwerpen. Frankrijk, Nice. Kleine steegjes met specialiteiten winkeltjes. Frans steegje. Gent. Gezellig smal steegje waar toeristen zouden doorlopen. In Gent heb je er zo. Herinneringen en sterke cultuur. Italië. Pisa. Toscane. Op stap in kleine straatjes zoals in Brussel Parijs. Praag. Buitenland.” Enfin, laten we het erop houden dat veel toeristen het eens zullen zijn: Amsterdam is er voor hen. De plaats identiteit van dit straatje uit het centrum van deze stad is conform haar core-business: toerisme.

 

En hoe zit dat dan met Rotterdam? In ieder geval wordt Rotterdam meestal herkend als Rotterdam. En dat lijkt niet zo vreemd, want waar anders in Nederland is er een stad met zulke architectuur? Laten we beginnen met het Weena, waar het nieuwe Centraal Station vaste vormen begint aan te nemen. Je kunt het ook zo zien: het Weena is de entree, de ontvangsthal van Rotterdam. En daar valt veel over te zeggen, want, ach, concludeert u zelf maar.

 

Ik som even de typeringen op die de 83 mensen die aan dit onderzoek hebben meegedaan, hebben opgeschreven. Waar denken mensen aan nadat zij twee seconden lang, kort dus eigenlijk, een foto van het Weena hebben gezien? Hieraan: “Zonder leven. Afleiding, printfout, ongemak. Boven onder. Chaotisch. Commercieel uiterlijk. Druk tweezijdig. Geen actie. Geen leefklimaat maar werk. Gelaagdheid. Grootheidswaanzin. Harde stad weinig leven. Kaal. Komt doods over. Koopgoot. Levenloos. Machtig hoge omgeving, koud. Niet alleen de samenleving maar ook haar handelen stolt. Non-descripte shit. Ondergronds is er een andere onbekende wereld. Ondergrondse ruimte boven de stad. Ondergrondse stad. Onderwereld. Onwerkelijk. Plan zonder beweging. Reflectie onder haven. Stedelijke verharding. Storing. Verlaten gebied. Vernauwde ruimte. Weinig lucht. Zakelijke uitstraling. Ambitie. Drukte. Grootstedelijk. Niet levendig, financieel hoog. Onherkenbaar. Overheersing van stedelijke functie. Snelheid dynamisch. Über-stedelijk, koud en kil. Verwarrend, anoniem.” Dat klinkt niet best, zou je misschien zeggen. Toch is het zo dat slechts 2% van de mensen de architectuur negatief hebben gewaardeerd. Er is dus iets mis met de ambiance, met de plaats identiteit.

 

Laten we dan eens kijken naar de Nieuwe Binnenweg, daar vind je immers nog oorspronkelijke architectuur? Dat is waar, ja. Laat ik beginnen met te vermelden dat deze straat door ongeveer evenveel mensen positief als negatief wordt gewaardeerd. Wat noteren de 83 mensen die gedurende 2 seconden naar een foto hebben gekeken van de Nieuwe Binnenweg, waarop Antonius Binnenweg, de vernieuwde Boogjes en in de verte Rotown te zien is? Ik som het even voor u op: “Druk! (5) Gezelligheid (3). Levendigheid (2). Mensen op straat. Chaos. Prettige chaos. Donker. Donkerbruin vermoeden. Druk maar zeer stedelijk gevoel. Druk straatbeeld, schaalniveau. Fijne, levendige stadsstraat. Geen actie. Het asfalt heeft de natuur verdrongen. Kleinschalig versus grootschalig, botsing schalen en dynamiek. Levendige stad. Levendigheid negatief door overheersende verkeersader. Menging drukte gezelligheid oud. Overvolle stad zonder eigen identiteit. Straat die twee werelden scheidt. Van de regen in de drup. Variatie. Volop in beweging, stad die leeft. Wijk, stadsinteracties. Gedoe en ongezellig. Geen ontspannen sfeer. Is prettig, wel een te harde omgeving. Moet meer rust krijgen. Stad in progressie. Op de voorgrond het multiculturele. Toen: goed profiel. Verpest straatbeeld.”

 

Dat klinkt als een zeer diverse uiteenlopende plaats identiteit. Gelukkig kan ik u vertellen waar dat hem in zit, omdat de mensen dat ook hebben opgeschreven. In het kader van de objectiviteit som ik toch weer even alle reacties op: “Bouw. Bouwplaats. De stad is altijd in verbouwing. De stad is in constante verandering. Doorbouwen aan een betere leefbare stad. Stad die nooit af is. Stedelijke diversiteit in de gevels en plint. Veel verbouwing. Drukke straat, verbouwen. Donkere drukke straat. Druk verkeer. Drukke stad met veel verkeer. Ruime verkeersdoorstroom. Geen groen veel verkeer. Drukke winkelstraat. Drukke winkelstraat met veel snel bewegend vervoer. Winkelstad (2). Winkelstraat. Overgang van druk winkelen naar rustig gebied met meer wonen. Parkeerprobleem. Elektriciteit boven de straat. Galerij. Gebruik. Geen mensen. Weinig mensen op straat. Heel veel schaduw, mensen nauwelijks zichtbaar door contrast ver dichtbij. Infra elektra beukt heftig stempel op straatbeeld. Lange zichtlijn. Plintgebruik. Wonen aan de straat. Oud, nieuwe menselijke maat.”

Het lijkt me helder: verkeerstromen, groen en de aan- of afwezigheid van mensen, die factoren spelen een rol. Factoren waaraan wat te veranderen valt, zonder dat je nu gelijk de hele straat hoeft te gaan verbouwen. Kwesties die, dat zult u begrijpen bovenmatig interessant zijn voor politici, beleidsmakers, stedenbouwkundigen en andere professionals die zich met de stad bezig houden.

 

Ik zal u niet verder vermoeien met de resultaten van de andere 151 foto’s die er liggen. De afgelopen dagen heeft u een bescheiden inkijkje gehad in onderzoek naar de intrinsieke stad: u heeft nu een idee van de manier waarop wij, stedelingen, ons in de stad staande houden. Ons geheugen en vooral ons slimme onbewuste, kennis waarvan we niet weten dat we het weten, speelt daar de hoofdrol in. U weet nu op welke manier je onderzoek kunt doen naar die impliciete kennis, de intrinsieke stad, zodat zowel de harde, stenen stad als de zachte sociale stad tot hun recht komen.

 

Vandaag vertel ik hierover in Orlando, USA op de conventie van de American Psychological Association, omdat ook zij geïnteresseerd zijn in dit Rotterdamse model van onderzoek.

Rubriek De intrinsieke stad

Marina Meeuwisse

Marina Meeuwisse combineert wetenschap en kunst. Vanuit wetenschappelijk oogpunt houdt zij zich bezig met perceptie, emotie, geheugen en fundamenteel onderzoek. Haar onderzoek focu...

Bekijk profiel